Simply Good Food - Nấu ăn đơn giản, sống khỏe
Trang chủ › Ẩm thực thế giới

Mùa kimjang: làm kim chi cải thảo tại nhà với nguyên liệu Việt

Ban biên tập Simply Good Food - Nấu ăn đơn giản, sống khỏe ·
Mùa kimjang: làm kim chi cải thảo tại nhà với nguyên liệu Việt

Kim chi cải thảo kiểu kimjang làm được tại nhà ở Việt Nam với cải thảo, ớt bột Hàn, tỏi, gừng, hành boa rô, củ cải và nước mắm hoặc mắm tép thay cho mắm tôm cá cơm Hàn. Quy trình gồm bốn bước: muối cải, rửa và để ráo, trộn sốt, ủ ở nhiệt độ phòng một hai ngày rồi chuyển vào tủ lạnh. Một bắp cải thảo khoảng 2kg cho được một hộp kim chi đủ ăn hai, ba tuần.

Kimjang là gì và vì sao rơi vào tháng 11

Theo trang di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO, kimjang, tức tục làm và chia sẻ kim chi ở Hàn Quốc, được ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2013. Việc chuẩn bị kéo dài cả năm: mùa xuân mua tôm, cá cơm để muối lên men, mùa hè mua muối biển, cuối hè phơi và xay ớt đỏ. Cuối thu là lúc các gia đình, hàng xóm cùng nhau làm kim chi số lượng lớn để đủ ăn qua mùa đông, các bà nội trợ còn theo dõi dự báo thời tiết để chọn ngày và nhiệt độ thích hợp.

UNESCO cũng mô tả kimjang như một dịp để trao đổi kim chi giữa các nhà, truyền lại công thức gia đình, thường từ mẹ chồng sang con dâu, và mỗi vùng có cách làm riêng. Ở Việt Nam, tháng 11 là lúc cải thảo Đà Lạt và cải thảo vụ đông miền Bắc vào mùa, giá dễ chịu, nên cũng là thời điểm hợp lý để thử.

Nguyên liệu và cách thay thế ở Việt Nam

Nguyên liệu kiểu HànThay thế dễ mua
Cải thảo HànCải thảo Đà Lạt hoặc cải thảo vụ đông, bắp chắc, nặng tay
Ớt bột gochugaruỚt bột Hàn bán ở siêu thị, chợ đồ Hàn; ớt bột Việt cay hơn, nên giảm lượng
Mắm tôm muối saeujeotMắm tép hoặc tôm khô giã nhỏ
Nước mắm cá cơm HànNước mắm Việt loại ngon, độ đạm vừa
Hành boa rô, hẹ HànHành lá, hẹ ta
Củ cải muCủ cải trắng

Danh sách cho một bắp cải 2kg

  • Muối hột: khoảng 150g để muối cải
  • Ớt bột Hàn: 4–5 thìa canh
  • Tỏi 1 củ, gừng 1 nhánh nhỏ, nửa quả lê hoặc táo
  • Nước mắm 2 thìa canh, mắm tép 1 thìa (tùy chọn)
  • Hồ nếp: 2 thìa bột nếp khuấy với 200ml nước, nấu sánh, để nguội
  • Củ cải trắng 300g thái sợi, hành lá và hẹ cắt khúc
  • Đường 1 thìa cà phê

Các bước làm kim chi nguyên bắp

  1. Bổ cải: rạch một đường ở gốc rồi dùng tay tách bắp cải làm đôi, làm tương tự để được bốn phần. Không cắt rời gốc để lá dính với nhau.
  2. Muối cải: nhúng từng phần vào nước muối loãng, rắc muối hột vào giữa các lớp lá, tập trung ở phần cuống dày. Để 6–8 tiếng, giữa chừng trở mặt một lần. Cải đạt khi bẻ cuống thấy dẻo, cong được mà không gãy.
  3. Rửa và để ráo: rửa kỹ ba lần dưới nước sạch để bớt muối, úp ngược cho ráo ít nhất một tiếng.
  4. Làm sốt: xay tỏi, gừng, lê; trộn với hồ nếp nguội, ớt bột, nước mắm, mắm tép, đường. Cho củ cải sợi, hành, hẹ vào trộn đều.
  5. Phết sốt: đeo găng tay, phết sốt vào từng lớp lá từ gốc ra ngọn. Gập đôi phần cải, cuộn lá ngoài cùng bọc lại.
  6. Đóng hộp: xếp chặt vào hộp thủy tinh hoặc hộp nhựa thực phẩm, ấn cho không còn khoảng hở, chừa phía trên một khoảng để khí thoát.

Ủ và bảo quản trong khí hậu Việt Nam

Hàn Quốc làm kimjang khi trời đã lạnh, nên kim chi lên men chậm. Ở Việt Nam, nhiệt độ phòng cao hơn nhiều, nhất là ở miền Nam, nên thời gian ủ ngoài phải ngắn lại:

  • Miền Bắc mùa đông: để ngoài khoảng một đến hai ngày, khi thấy có bọt nhỏ và mùi chua nhẹ thì chuyển vào ngăn mát.
  • Miền Nam hoặc ngày ấm: chỉ để ngoài nửa ngày đến một ngày, rồi cất tủ lạnh ngay.
  • Trong tủ lạnh: kim chi tiếp tục chua dần. Ăn tươi trong tuần đầu, để chua hơn thì nấu canh, xào cơm.
  • Dụng cụ sạch: luôn dùng đũa sạch, khô để gắp; không để kim chi nổi khỏi mặt nước sốt.

Nếu kim chi có mốc lông trên bề mặt, mùi hôi khác với mùi chua lên men thông thường, hoặc nhớt bất thường, hãy bỏ cả hộp.

Giảm mặn mà vẫn giữ được vị

Kim chi là món muối, nên ăn mỗi bữa một đĩa nhỏ thường đã cộng thêm một lượng muối đáng kể. WHO khuyến nghị người trưởng thành dùng dưới 5g muối mỗi ngày. Một vài cách bớt mặn khi tự làm:

  • Rửa cải sau khi muối thật kỹ, nếm thử cuống trước khi phết sốt.
  • Bớt nước mắm trong sốt, bù bằng lê, táo xay để có vị ngọt dịu.
  • Ăn kim chi như món phụ kèm cơm, rau luộc, không chan nước kim chi.

Ăn kim chi với món Việt

Kim chi hợp với nhiều món quen thuộc trong bếp Việt: trộn với cơm nguội và trứng thành cơm chiên kim chi, nấu canh với đậu phụ và thịt ba chỉ, cuốn với thịt luộc thay dưa cải, hoặc làm nhân bánh xèo. Nếu muốn một bữa đầy đủ kiểu Hàn, có thể kết hợp với món cơm trộn bibimbap nhiều rau. Còn nếu bạn mới làm quen với đồ lên men nói chung, bài nhập môn thực phẩm lên men giải thích thêm về men vi sinh, kombucha và các món khác.

Làm kimjang theo kiểu chia sẻ

Tinh thần của kimjang là làm cùng nhau và chia cho nhau. Một buổi chiều cuối tuần, vài gia đình góp tiền mua một sọt cải thảo, mỗi người phụ trách một việc: muối cải, xay sốt, phết lá. Cuối buổi mỗi nhà mang về một hộp, vừa tiết kiệm vừa vui hơn so với làm một mình. Nhớ ghi ngày làm lên nắp hộp để biết hộp nào đã chua tới đâu. Nếu nhà có trẻ nhỏ hoặc người không ăn cay, chia riêng một phần cải đã muối, trộn sốt không ớt chỉ với tỏi, gừng, lê và hành để làm kim chi trắng kiểu baek-kimchi, vị thanh và dịu hơn. Như vậy một buổi làm mà mọi thành viên đều có phần hợp khẩu vị.

Câu hỏi thường gặp

Không có ớt bột Hàn thì dùng ớt bột Việt được không?

Được, nhưng ớt bột Việt thường cay hơn và màu kém đỏ tươi. Nên dùng khoảng một nửa lượng, trộn thêm chút ớt chuông đỏ xay hoặc paprika để có màu.

Kim chi tự làm để được bao lâu?

Trong ngăn mát, kim chi có thể giữ vài tuần và chua dần theo thời gian. Ngoài hạn dùng, hãy quan sát mùi, màu và bề mặt; có mốc hoặc mùi lạ thì bỏ đi.

Làm kim chi không có nước mắm, mắm tép cho người ăn chay được không?

Có thể thay bằng nước tương, một ít rong biển kombu ngâm lấy nước hoặc nấm hương xay để có vị umami. Kim chi chay lên men nhanh hơn một chút, nên theo dõi kỹ.

Vì sao kim chi bị đắng hoặc nhũn?

Cải muối quá lâu hoặc quá mặn dễ bị dai, đắng; ủ ngoài quá lâu trong thời tiết nóng làm lá nhũn. Rút ngắn thời gian muối, rửa kỹ và cất tủ lạnh sớm hơn ở mẻ sau.

Bài liên quan

Cà ri xanh Thái Lan dễ làm: ngon hơn mua ngoài
Ẩm thực thế giới

Cà ri xanh Thái Lan dễ làm: ngon hơn mua ngoài

Công thức cà ri xanh Thái với gà và rau củ, tự làm hoặc dùng sốt cà ri sẵn, nguyên liệu dễ mua ở Việt Nam, cách điều chỉnh độ cay, độ béo và biến tấu chay.